INTRANET Euskara|Español|English|Français
FONATARI - euskal fonetikaren ataria

euskal fonetikaren ataria

:: Segmentoak ::

Euskalki denek, zubererak eta honen inguruko hizkera batzuek izan ezik, bost fonema bokaliko ahokari dituzte, /i/, /e/, /a/, /o/, /u/, hiru gradutako (bi bokal itxiak, bi ertainak eta bat irekia) eta hiru kokagunetako (bi bokal aurrekoak, bi atzekoak eta bat erdikoa) sistema osatzen dutelarik. Zubererak badu -eta haren inguruko hegoaldeko behenafarreraren hizkera batzuek ere bai- seigarren bokal bat, [y], aurrekoa, itxia eta ezpainkaritua, <ü> bezala idatzia gehienbat, eta izaera fonematiko eztabaidatua duena. Zubererak bokal sudurkariak ere baditu -eta erronkarierak ere izan zituen duela gutxi desagertu zen arte-: [ ĩ ],[ ỹ ],[ ẽ ],[ ã ],[ ũ ]; sistema bokaliko bikoitz baten kondar dira, ahokaria eta sudurkaria, alegia, azken hau gainerako euskalkiek ere izan zuten bokalarteko kontsonante sudurkari leun zahar baten galeraren ondorioz bilakatua. Galera hori garai desberdinetan gertatu zen euskalkietan (azkena galtzen bizkaiera izan zen, XVI.-XVII. mendeetan). Egun, zalantzagarritzat jotzen da zubereraren bokal berezi horien fonematasuna eta gai hau berrazterketa baten beharrean dago. Errejistra daitezke, bestalde, bokal luzatuak, bokalarteko kontsonante baten elisioaren ondorioz (/ɦ/ eta /ɾ/, batez ere).
Oro har, aldakortasun handia izan du beti bokalen tinbreak, eta horrek maiz sortu ditu aldaketak (asimilazioak, disimilazioak, metatesiak eta abar), areago testuinguru foniko egokiak (dardarkariak, sudurkariak, sabaikariak) lagun izanez, banaketa diatopikoz.
 
EUSKARAREN HOTSAK|DOKUMENTU BASEA|AHOSKERAK
Deustuko Unibertsitatea Fonetika Laborategia Bizkaiko Foru Aldundia
:: © FONATARI ::